الرئيسية ← الدروس

أنواع الاشتقاق | İştikak Türleri

د. محمود شوش · Dr. Öğr. Üyesi Mahmud ŞUŞ

مقدمة

Description Ar: الاشتقاق هو أخذ كلمة من كلمة أخرى مع تناسب بينهما في المعنى والحروف الأصلية. وهو من أغنى وسائل توليد الألفاظ في العربية وأكثرها خصوبة. ينقسم إلى أربعة أنواع رئيسية: الاشتقاق الصغير (الأصغر) وهو الأشهر حيث يتفق الفرع مع الأصل في ترتيب الحروف والمعنى، والاشتقاق الكبير (القلب اللغوي) حيث تتفق الحروف مع اختلاف ترتيبها، والاشتقاق الأكبر (الإبدال) حيث يُبدل حرف بآخر من مخرجه مع بقاء المعنى العام، والاشتقاق الكُبّار (النحت) وهو تكوين كلمة جديدة من كلمتين أو أكثر.

الوصف (تركي): İştikak, anlam ve kök harflerinde uyum bulunan bir kelimeden başka bir kelime türetmektir. Arapça'da kelime üretmenin en zengin ve en verimli yollarından biridir. Dört ana türe ayrılır: Küçük iştikak (es-sağîr) – en yaygın olanı – dal ile asıl harf sıralamasında ve anlamda uyuşur; büyük iştikak (el-kebîr/dil çevrimi) harfler aynı olup sıralamaları farklıdır; en büyük iştikak (el-ekber/ibdâl) aynı mahrece sahip bir harfin başkasıyla değiştirilmesiyle genel anlam benzerliği oluşur; ve kübbâr iştikak (naht) iki veya daha fazla kelimeden yeni bir kelime oluşturulur.

Key Points Ar

  1. الاشتقاق الصغير: اتفاق في ترتيب الحروف والمعنى (كَتَبَ → كاتِب → مَكتوب)
  2. الاشتقاق الكبير: اتفاق في الحروف مع اختلاف الترتيب (جَبَذَ / جَذَبَ)
  3. الاشتقاق الأكبر: إبدال حرف بآخر من مخرجه (نَعَقَ / نَهَقَ)
  4. الاشتقاق الكُبّار (النحت): تكوين كلمة من جملة (بَسمَلَ من بسم الله)

النقاط الرئيسية (تركي)

  1. Küçük iştikak: Harf sırasında ve anlamda uyum (ketebe → kâtib → mektûb)
  2. Büyük iştikak: Harfler aynı, sıralama farklı (cebeze / cezebe)
  3. En büyük iştikak: Aynı mahrece sahip harfle değişim (ne'aka / nehaka)
  4. Kübbâr iştikak (naht): Cümleden kelime oluşturma (besmele, bismillâh'tan)

الأسئلة

#السؤالالسؤال (تركي)الإجابةالإجابة (تركي)مثال
1ما هو الاشتقاق في اللغة العربية؟Arapça'da iştikak nedir?الاشتقاق هو أخذ كلمة من كلمة أخرى مع تناسب بينهما في المعنى والحروف الأصلية، كأخذ 'كاتب' من 'كَتَبَ'.İştikak, anlam ve kök harflerinde uyum bulunan bir kelimeden başka bir kelime türetmektir; 'kâtib' kelimesinin 'ketebe'den türetilmesi gibi.كَتَبَ → كاتِب → مَكتوب → كِتاب → مَكتَبة
2ما هو الاشتقاق الصغير (الأصغر)؟Küçük iştikak (es-sağîr) nedir?هو أخذ فرع من أصل يدور حول معنى واحد مع الاتفاق في ترتيب الحروف الأصلية، وهو أشهر أنواع الاشتقاق.Kök harflerinin sırası korunarak aynı anlam etrafında bir asıldan dal türetmektir; en yaygın iştikak türüdür.عَلِمَ → عالِم → مَعلوم → عِلم → تَعليم
3ما هو الاشتقاق الكبير؟Büyük iştikak (el-kebîr) nedir?هو الاتفاق في الحروف الأصلية مع اختلاف ترتيبها والتقاء الكلمتين في المعنى العام، ويسمى أيضاً القلب اللغوي.Kök harflerinin aynı olup sıralamasının değişmesiyle genel anlamda buluşan kelimeler türetmektir; dil çevrimi de denir.جَبَذَ / جَذَبَ — كلاهما بمعنى السحب
4ما هو الاشتقاق الأكبر (الإبدال)؟En büyük iştikak (el-ekber/ibdâl) nedir?هو التناسب في المعنى بين كلمتين مع اتفاقهما في بعض الحروف وإبدال حرف بآخر من مخرجه، كنَعَقَ ونَهَقَ.İki kelimenin bazı harflerde uyuşup birinin aynı mahrece sahip başka bir harfle değiştirilmesiyle anlam benzerliği oluşmasıdır.نَعَقَ (karga öttü) / نَهَقَ (eşek anırdı)
5ما هو الاشتقاق الكُبَّار (النحت)؟İştikak-ı kübbâr (naht) nedir?هو أخذ كلمة جديدة من كلمتين أو أكثر مع التناسب في اللفظ والمعنى، كـ 'بسمل' من 'بسم الله الرحمن الرحيم'.İki veya daha fazla kelimeden lafız ve anlam uyumuyla yeni bir kelime türetmektir.بَسمَلَ ← بسم الله | حَوقَلَ ← لا حول ولا قوة إلا بالله

1
الجواب · Cevap