الرئيسية · الدروس

الخبر والإنشاء

د. محمود شوش · Dr. Öğr. Üyesi Mahmud ŞUŞ

الأسئلة

#السؤالالسؤال (تركي)الإجابةالإجابة (تركي)مثال
1ما تعريف علم المعاني؟İlm'ül-Meânî'nin tanımı nedir?هو علم يُعرَف به أحوال اللفظ العربي التي بها يطابق مقتضى الحال، فيكون الكلام بليغًا مؤثرًا في السامع.Arap sözünün muktezâ-yı hâle uygun düşmesini sağlayan durumlarını inceleyen ilimdir; böylece söz belîğ ve dinleyicide etkili olur.قوله تعالى: ﴿إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ﴾ — تقديم المفعول للحصر
2ما الفرق بين الخبر والإنشاء؟Haber ile inşâ arasındaki fark nedir?الخبر ما يحتمل الصدق والكذب لذاته، أما الإنشاء فلا يحتمل صدقًا ولا كذبًا، لأنه لا يُخبر عن واقع بل يُنشئ معنى جديدًا.Haber, özü itibarıyla doğru veya yanlış olma ihtimali taşıyan sözdür. İnşâ ise doğrulanma ya da yalanlanma kabul etmez, çünkü bir durumu aktarmaz, yeni bir anlam oluşturur.خبر: «السماءُ صافيةٌ» — إنشاء: «اللهم اغفر لي»
3ما أغراض الخبر البلاغية؟Haberin belâgat açısından amaçları nelerdir?للخبر غرضان أساسيان: فائدة الخبر (إفادة المخاطب حكمًا لا يعلمه)، ولازم الفائدة (إفادة المخاطب أن المتكلم عالم بالحكم). وقد يخرج لأغراض أخرى كالفخر والمدح والتحسر والاسترحام.Haberin iki temel amacı vardır: Fâide-i haber (muhâtaba bilmediği bir hükmü bildirmek) ve lâzım-ı fâide (muhâtaba mütekellimin bu hükmü bildiğini bildirmek). Ayrıca övünme, methiye, hasret, merhamet isteme gibi yan amaçlara da çıkabilir.التحسر: «ذهب الشباب وأيامه»
4ما أضرب الخبر الثلاثة؟Haberin üç türü nedir?1) الابتدائي: للمخاطب الخالي الذهن، يُلقى بلا تأكيد. 2) الطلبي: للمتردد، يُؤكَّد بمؤكِّد واحد. 3) الإنكاري: للمنكِر، يُؤكَّد بمؤكِّدَين أو أكثر.1) İbtidâî: Zihni boş olan muhâtaba, te'kitsiz söylenir. 2) Talebî: Tereddüt eden muhâtaba, bir te'kit ile söylenir. 3) İnkârî: İnkâr eden muhâtaba, iki veya daha fazla te'kit ile söylenir.ابتدائي: «الأرضُ كرويةٌ» — إنكاري: «إنّ اللهَ لغفورٌ رحيمٌ»
5ما أدوات تأكيد الخبر؟Haberi te'kit etme araçları nelerdir?من أشهر أدوات التأكيد: إنّ، أنّ، القسم، لام الابتداء، نونا التوكيد، قد، أما الشرطية، الحروف الزائدة، التكرار، والجملة الاسمية.En meşhur te'kit araçları: inne, enne, kasem (yemin), lâm-ı ibtidâ, te'kit nûnları, kad, emmâ eş-şartıyye, zâit harfler, tekrar ve isim cümlesidir.﴿إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ﴾ — تأكيد بـ«إنّ»
6ما أقسام الإنشاء؟İnşânın kısımları nelerdir?ينقسم الإنشاء إلى قسمين: 1) طلبي: يستدعي مطلوبًا غير حاصل وقت الطلب (أمر، نهي، استفهام، تمنٍّ، نداء). 2) غير طلبي: لا يستدعي مطلوبًا (التعجب، المدح والذم، القسم، صيغ العقود).İnşâ ikiye ayrılır: 1) Talebî: İstek anında gerçekleşmemiş bir şeyi talep eder (emir, nehiy, istifhâm, temennî, nidâ). 2) Gayr-i talebî: Bir talep içermez (taaccüb, medh ve zemm, kasem, akit sîgaları).طلبي: «اكتبْ واجبَك» — غير طلبي: «نِعْمَ الصديقُ الكتابُ»
7ما الأغراض البلاغية للأمر؟Emir kipinin belâgat amaçları nelerdir?يخرج الأمر عن معناه الأصلي (الطلب على وجه الاستعلاء) إلى أغراض كالدعاء والالتماس والتمني والإرشاد والتهديد والتعجيز والتسوية والإباحة والامتنان.Emir, asıl anlamından (üstlük yoluyla talep) çıkarak duâ, iltimâs, temennî, irşâd, tehdîd, ta'cîz, tesviye, ibâha ve imtinân gibi amaçlara yönelebilir.دعاء: ﴿رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً﴾ — تهديد: ﴿اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ﴾
8ما الأغراض البلاغية للنهي؟Nehyin belâgat amaçları nelerdir?يخرج النهي عن معناه الأصلي (طلب الكفّ على وجه الاستعلاء) إلى الدعاء والالتماس والتمني والإرشاد والتوبيخ والتيئيس والتهديد.Nehiy, asıl anlamından (üstlük yoluyla yasaklama) çıkarak duâ, iltimâs, temennî, irşâd, tevbîh, te'yîs ve tehdîd gibi amaçlara yönelebilir.دعاء: ﴿رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا﴾ — إرشاد: «لا تمشِ في الطين»
9ما الأغراض البلاغية للاستفهام؟İstifhâmın belâgat amaçları nelerdir?يخرج الاستفهام عن حقيقته إلى أغراض كالنفي والإنكار والتقرير والتعجب والتهويل والتحقير والاستبطاء والتمني والتشويق والتهكم.İstifhâm, hakiki anlamından çıkarak nefy, inkâr, takrîr, taaccüb, tehvîl, tahkîr, istîbâ, temennî, teşvîk ve tehekküm gibi amaçlara yönelebilir.إنكار: ﴿أَأَنتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ﴾ — تعجب: ﴿مَا لِهَٰذَا الْكِتَابِ﴾
10ما الأغراض البلاغية للتمني؟Temennînin belâgat amaçları nelerdir?التمني طلب أمر محبوب لا يُرجَى حصوله أو بعيد الحصول، أداته الأصلية «ليت»، وقد يُتمنى بـ«هل» و«لو» و«لعل» لأغراض بلاغية كالاستبعاد والترجي.Temennî, gerçekleşmesi umulmayan veya çok zor olan sevilen bir şeyin istenmesidir. Asıl edatı 'leyte'dir. Belâgat amaçlı olarak 'hel', 'lev' ve 'lealle' ile de temennî yapılabilir.﴿يَا لَيْتَنِي كُنتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزًا عَظِيمًا﴾

1
الجواب · Cevap
مثال · Örnek